Фарзандликка олиш

Ўзбекистон  Республикасининг  Оила  кодекси  151-моддасига  мувофиқ фарзандликка  олишга  фақат  вояга  етмаган  болаларга  нисбатан  ва  фақат

уларнинг манфаатларини кўзлаб йўл қўйилади.

Фарзандликка  олиш  болани  фарзандликка  олишни  истаган шахсларнинг  (шахснинг)  аризасига  кўра,  васийлик  ва  ҳомийлик органларининг  фарзандликка  олишнинг  асослилиги  ва  фарзандликка олинаётган  бола  манфаатларига  тўғри  келиши  ҳақидаги  хулосаси  ҳисобга олинган ҳолда суд томонидан амалга оширилади.

Фарзандликка  олиш  тўғрисидаги  ишлар  Ўзбекистон  Республикаси Фуқаролик процессуал кодексида назарда тутилган қоидалар бўйича алоҳида иш  юритиш  тартибида,  фарзандликка  олувчилар  (олувчи),  васийлик  ва ҳомийлик  органлари  вакиллари,  шунингдек  прокурор  иштирокида  суд томонидан кўриб чиқилади. Ака-укалар  ва  опа-сингилларни  турли  шахслар  томонидан фарзандликка  олишга  йўл  қўйилмайди,  фарзандликка  олиш  болаларнинг манфаатларига мувофиқ келган ҳоллар бундан мустасно. Кодекснинг  152-моддасида  вояга  етган  эркак  ёки  аёл  фуқаролар фарзандликка  олувчилар  бўлиши  мумкинлиги  белгиланган,  қуйидаги шахслар бундан мустасно:

ота-оналик  ҳуқуқидан  маҳрум  қилинган  ёки  ота-оналик  ҳуқуқи

чекланганлар;

қонун билан  белгиланган  тартибда  муомалага  лаёқатсиз  ёки  муомала

лаёқати чекланган деб топилганлар;

асаб  касалликлари  ёки  наркология  муассасаларида  рўйхатда

турувчилар;

ушбу  Кодекс  169-моддасининг  биринчи  қисмида  кўрсатилган  асослар бўйича  фарзандликка  олганлиги  бекор  қилинган  собиқ  фарзандликка олувчилар;

қасддан содир қилган жиноятлари учун илгари ҳукм қилинганлар. Кодекснинг  154-моддасига  асосан  фарзандликка  олишда  қуйидагилар

устунлик ҳуқуқига эга бўладилар:

турар жойидан қатъи назар фарзандликка олинувчининг қариндошлари;

фарзандликка олинувчи бола оиласида яшаётган шахс;

ака-ука,  опа-сингилларни  улар ўртасидаги  қариндошлик  алоқаларини

бузмасдан фарзандликка олаётган шахслар; 

ўгай ота ва ўгай она;

Ўзбекистон Республикаси фуқаролари;

касаллик, бахтсиз ҳодиса оқибатида фарзандларидан ажралган шахслар.

Фарзандликка  олувчи  ва  фарзандликка  олинувчилар  ёшидаги  фарқ  ўн беш  ёшдан  кам  бўлмаслиги  шарт,  ўгай  ота  ва  ўгай  она  томонидан фарзандликка олиш ҳоллари бундан мустаснодир.

Ўзбекистон  Республикаси  Фуқаролик  процессуал  кодексининг 285-моддасига  кўра  фарзандликка  олиш  тўғрисидаги  ариза  болани фарзандликка  олишни  истаган  Ўзбекистон  Республикаси  фуқаролари

томонидан  фарзандликка  олинаётган  боланинг  яшаш  (турган)  жойидаги фуқаролик ишлари бўйича туманлараро, туман (шаҳар) судига берилади.

Ўзбекистон  Республикаси  фуқароси  бўлган  болани  фарзандликка олишни  истаган  Ўзбекистон  Республикаси  ҳудудидан  ташқарида  доимий яшовчи  Ўзбекистон  Республикаси  фуқаролари,  чет  эл  фуқаролари  ёки фуқаролиги  бўлмаган  шахслар  фарзандликка  олиш  тўғрисидаги  аризани фарзандликка  олинаётган  боланинг  яшаш  (турган)  жойидаги  тегишинча Қорақалпоғистон  Республикаси  фуқаролик  ишлари  бўйича  Олий  судига, фуқаролик ишлари бўйича вилоят ёки Тошкент шаҳар судига беради.

Фарзандликка  олиш  тўғрисидаги  аризага  қуйидагилар  илова  қилинган бўлиши керак:

никоҳда турган шахслар (шахс) томонидан фарзандликка олинганда —

фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) никоҳ тузилганлиги тўғрисидаги гувоҳномасининг кўчирма нусхаси;

эр-хотиндан бири томонидан фарзандликка олинганда — бошқасининг розилиги. Агар эр-хотин оилавий муносабатларни тугатган, бир йилдан ортиқ бирга  яшамаётган  бўлса  ва  эрнинг  (хотиннинг)  яшаш  (турган)  жойи номаълум бўлса, шунингдек бу ҳолатларни тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлса, фарзандликка олишда унинг розилиги талаб қилинмайди;

никоҳда  турмаган  шахс  томонидан  фарзандликка  олинганда  —

фарзандликка олувчи паспортининг кўчирма нусхаси ва никоҳда турмаслиги ҳақидаги маълумотнома;

фарзандликка  олувчиларнинг  (олувчининг)  соғлиғи  ҳолати  ҳақида

тиббий  хулоса  (психиатрия,  сил  касаллигига  қарши  кураш  ва  наркология муассасалари,  шунингдек  ОИТСга  қарши  кураш  марказларининг маълумотномалари); 

фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) иш жойидан эгаллаб турган лавозими ва иш ҳақи тўғрисида маълумотнома ёки бошқа даромад манбалари тўғрисидаги маълумотнома;

турар  жойга  бўлган  мулк  ҳуқуқини  ёки  турар  жойдан  фойдаланиш

ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат;

фуқаро  фарзандликка  олишга  номзод  сифатида  ҳисобга  қўйилганлиги ҳақидаги ҳужжат. Ўзбекистон  Республикаси  фуқароларининг  бошқа  давлат  фуқароси бўлган  болани  фарзандликка  олиш  тўғрисидаги  аризасига  ушбу  модданинг биринчи  қисмида  кўрсатилган  ҳужжатлардан  ташқари  бола  қонуний вакилининг  розилиги  ва  бола  қайси  давлат  фуқароси  бўлса,  ўша  давлат ваколатли органининг розилиги илова қилинади. Ўзбекистон  Республикаси  ҳудудидан  ташқарида  доимий  яшовчи Ўзбекистон  Республикаси  фуқаролари,  чет  эл  фуқаролари  ёки  фуқаролиги бўлмаган  шахсларнинг  Ўзбекистон  Республикаси  фуқароси  бўлган  болани фарзандликка  олиш  тўғрисидаги  аризасига  ушбу  модданинг  биринчи қисмида кўрсатилган ҳужжатлар, шунингдек фарзандликка олувчилар қайси давлат  фуқароси  бўлса,  ўша  давлат  (бола  Ўзбекистон  Республикаси ҳудудидан ташқарида доимий яшовчи Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, фуқаролиги  бўлмаган  шахслар  томонидан  фарзандликка  олинаётганда — ушбу  шахслар  қайси  давлатда  доимий  яшаш  жойига  эга  бўлса,  ўша  давлат) ваколатли  органининг  уларнинг  яшаш  шароитлари  ҳақида  ва  фарзандликка олувчилар  бўла  олиш  имкониятлари  ҳақидаги  хулосаси,  тегишли  давлат ваколатли  органининг  фарзандликка  олинаётган  боланинг  ушбу  давлатга кириши  ва  мазкур  давлат  ҳудудида  доимий  яшаши учун  рухсатномаси, фарзандликка  олувчиларнинг  (олувчининг)  Ўзбекистон  Республикасининг хориждаги  дипломатик  ваколатхонаси  вакилларига  фарзандликка  олинган бола  ҳақида  ахборот  бериш  ва  бола  билан  мулоқот  қилиш  имкониятини бериш тўғрисидаги нотариал тасдиқланган мажбурияти илова қилинади. Чет  эл  фуқаролари  бўлган  ёки  фуқаролиги  бўлмаган  фарзандликка олувчи  шахслар  томонидан  тақдим  этиладиган  ҳужжатлар  белгиланган тартибда легализация қилиниши ёхуд уларга белгиланган тартибда апостиль қўйилган  бўлиши  керак.  Бунда  тақдим  этиладиган  ҳужжатлар  Ўзбекистон Республикасининг  давлат  тилига  таржима  қилинган  ва  нотариал тасдиқланган бўлиши керак. Ушбу модданинг биринчи, иккинчи ва учинчи қисмларида кўрсатилган ҳужжатлар судга икки нусхада тақдим этилади. Мазкур  Кодекснинг  285-моддасига  асосан  суд  фарзандликка  олиш тўғрисидаги  ишни  мазмунан  кўриб  чиқиб,  фарзандликка  олиш  тўғрисидаги аризани  қаноатлантириш  тўғрисида  ёхуд  уни қаноатлантиришни  бутунлай ёки қисман рад этиш ҳақида ҳал қилув қарори чиқаради. Фарзандликка  олиш  тўғрисидаги  ариза  қаноатлантирилган  тақдирда, суднинг  ҳал  қилув  қарорида  фарзандликка  олинган  боланинг  туғилиши ёзилган  дафтарга  ўзгартиришлар  киритиш  учун  зарур  бўлган  фарзандликка олинган  ва  фарзандликка  олувчилар  (олувчи)  тўғрисидаги  барча маълумотлар кўрсатилади.

Бола  битта  шахс  томонидан  фарзандликка  олинаётганда  унинг манфаатларини  кўзлаб,  агар  фарзандликка  олувчи  эркак  бўлса,  онасининг хоҳишига кўра ёки агар фарзандликка олувчи аёл бўлса, отасининг хоҳишига кўра,  шунингдек  агар  фарзандликка  олинаётган  боланинг  отаси  ёки  онаси вафот  этган  бўлса,  вафот  этган  ота  ёки  она  ота-онасининг  (буванинг  ёки бувининг)  илтимосига  кўра  суднинг  фарзандликка  олиш  тўғрисидаги қарорида фарзандликка олинган боланинг отаси ёки онаси билан ёхуд вафот этган отасининг ёки онасининг қариндошлари билан ҳуқуқий муносабатлари сақлаб қолиниши кўрсатиб ўтилади. Фарзандликка  олиш  тўғрисидаги  ариза  қаноатлантирилган  тақдирда, фарзандликка  олувчилар  (олувчи)  ва  фарзандликка  олинаётган  боланинг ўзаро ҳуқуқ ва мажбуриятлари фарзандликка олинган боланинг туғилишини ёзиш  дафтарига  зарур  ўзгартиришлар  киритилган  кундан  эътиборан белгиланади. Суд фарзандликка олиш тўғрисидаги ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган  кундан  бошлаб  уч  кун  ичида  ушбу  ҳал  қилув  қароридан  кўчирмани фарзандликка олинаётган боланинг туғилганлиги рўйхатга олинган жойдаги фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органига юбориши шарт. Фарзандликка олишни бекор қилиш тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш ва ҳал этиш даъво ишларини юритиш тартибида амалга оширилади.